Кейде науқас бір мезгілде екі маңызды денсаулық мәселесін шешуді талап ететін күрделі жағдайға тап болады. Елестетіңіз: адам онкологиялық ауру бойынша отаға дайындалып жүр, ал тексеру кезінде жүрегінен де хирургиялық араласуды қажет ететін маңызды мәселе анықталады. Сұрақ туады: алдымен нені емдеу керек және бір мәселе екіншісіне кедергі келтірмейтіндей емді қалай құруға болады?
Мұндай науқастар үшін дәрігерлердің жағдайды кешенді бағалап, емді қауіпсіз қалай құруға болатынын анықтауы ерекше маңызды. Дәл осындай күрделі клиникалық жағдайлармен Астанадағы Ұлттық ғылыми медициналық орталықтың жалпы және торакалды хирургия бөлімшесінің мамандары айналысады.
Күрделі клиникалық жағдайларда шешімдер қалай қабылданатыны, бөлімшеде бүгін қандай оталар жасалатыны және заманауи хирургияның қандай мүмкіндіктері қиын пациенттерге де шешім табуға көмектетіні туралы біз жалпы және торакалды хирургия бөлімшесінің меңгерушісі Ануар Маратович Абдикаримовпен сөйлестік.
Ануар Маратович Абдикаримов – жоғары санатты хирург, медицина магистрі, Ұлттық ғылыми медициналық орталықтың жалпы және торакалды хирургия бөлімшесінің меңгерушісі. Мамандануы — хирургиялық онкология. Оңтүстік Корея, Франция, Ресей, Литва, Австрия және БАӘ-де кәсіби тағылымдамалардан өткен. Асқазан, өңеш, тоқ және тік ішек ісіктерінде, сондай-ақ бауыр мен ұйқыбездің кең көлемді резекцияларында ашық және аз инвазивті оталар орындайды.
Астанадағы Ұлттық ғылыми медициналық орталықтың жалпы және торакалды хирургия бөлімшесі әдетте жеке салалар ретінде қарастырылатын бағыттарды біріктіреді. Мұнда іш қуысы мен кеуде қуысы ағзаларына оталар жасалады, онкологиялық хирургиямен, сүт безі ісіктерін емдеумен, интервенциялық және қантамыр хирургиясымен айналысады. Мұндай үйлесім әртүрлі профильдегі мамандарға қатар жұмыс істеуге және қажет болғанда күрделі клиникалық міндеттерді бірлесе шешуге мүмкіндік береді.
– Ануар Маратович, бөлімшеңіз туралы айтып беріңізші. Бөлімшеде хирургияның қандай негізгі бағыттары ұсынылған?
– Біздің бөлімше жалпы және торакалды хирургия бөлімшесі деп аталады. Ерекшелігі — мұнда бірден бірнеше бағыт біріктірілген: жалпы хирургия, іш қуысы және кеуде қуысы ағзалары хирургиясы. Бұл жалпыхирургиялық профиль, оның аясында біз жоспарлы оталар жасаймыз, сондай-ақ онкологиялық хирургиямен — қатерлі де, қатерсіз де жаңа түзілімдерді емдеумен айналысамыз.
Бөлімше құрамында маммология қызметі бар, ол сүт безі ісіктерін емдеумен айналысады. Тағы бір бағыт — интервенциялық онкология. Бұл — ісікке әсер ету тамырішілік жолмен, локалды түрде жүргізілетін аз инвазивті әдістер.
Мысалы, бауырдың кейбір ісіктерінде сан артериясы арқылы бауыр тамырларына арнайы катетер жеткізіліп, ісікке тікелей әсер етіледі. Интервенциялық онкологияға радиожиілікті және микротолқынды абляция да жатады. Ісіктің өзіне жіңішке антеннаға ұқсайтын арнайы құрылғы енгізіліп, соның арқылы энергия беріледі. Ол ісікті қыздырып, нәтижесінде ісік тіні бұзылады.
Бұдан бөлек, бізде қантамыр хирургиясы ұсынылған. Бұл бағыт артериялар мен веналардың, негізінен перифериялық тамырлар мен төменгі аяқ-қол тамырларының ауруларын емдеумен айналысады. Атап айтқанда, көктамыр варикозын және артерия саңылауы тарылатын атеросклероздық өзгерістерді емдейміз.
Сондықтан біздің бөлімшені бірегей дер едім: мұнда хирургияның көптеген бағыттары бір жерде ұсынылған. Бұл пациент қауіпсіздігі тұрғысынан да маңызды: қажетті мамандар жаныңызда, қажет болса, бірлесіп жұмыс істеп, емнің оңтайлы тактикасын таңдай алады.
Күшті хирургиялық бөлімше — жекелеген дәрігерлердің тәжірибесі ғана емес. Әр маманның өз бағыты болуы, команда үздіксіз дамып, білім мен тәжірибе жас дәрігерлерге берілуі маңызды. Ұлттық ғылыми медициналық орталықтың жалпы және торакалды хирургия бөлімшесінде дәл осындай тәсілге басымдық берілген: мұнда түрлі профильдегі мамандар жұмыс істейді, өздерінің жас дәрігерлерін оқытады және Қазақстан мен өзге елдердегі әріптестермен тұрақты түрде тәжірибе алмасады.
– Ануар Маратович, бөлімше командасы туралы айтып беріңіз.
– Біздің дәрігерлер салыстырмалы түрде жас — орта жасы шамамен 40. Соның ішінде екі дәрігердің медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесі бар, ал негізгі мамандардың барлығы жоғары біліктілік санатына ие.
Соңғы екі жылда бізге әзірге санаты жоқ төрт жас дәрігер қосылды. Олардың екеуі Назарбаев Университетін бітірді — өте мықты түлектер. Тағы екеуі резидентураны тікелей біздің бөлімшеде өтті. Біз оларды өзіміз дайындап, командада қалдырдық.
Бұл жақсы көрсеткіш деп санаймын: біз дайын мамандарды қабылдап қана қоймай, бөлімшенің өз ішінде жас дәрігерлерді оқытамыз. Олардың қалай жұмыс істейтінін көрдік, мүмкіндіктерін білеміз және кімді командаға қабылдап отырғанымызды түсінеміз.
– Бөлімше қызметкерлері біліктілігін, білім деңгейін қалай арттырады?
– Дәрігерлеріміз тұрақты түрде шетелдік тағылымдамалардан өтеді — жақын және алыс шетелде. Сонымен қатар біз өзіміз де стажировкалар, форумдар мен мастер-класстар өткіземіз.
Мысалы, жуырда біз Мәскеуден шақырылған профессордың қатысуымен үлкен мастер-класс өткізбекпіз. Жарақаттық емес ішек қабыну ауруы — ойық жаралы колитпен науқасқа хирургиялық ем жүргізіледі. Бұл — өте өзекті мәселе. Мастер-кластан кейін үлкен конференция өткізуді жоспарлап отырмыз.
Бүгін дәрігерлердің кәсіби даму үшін мүмкіндіктері әлдеқайда көп. Көптеген мамандар шет тілдерін меңгерген, сондықтан шетелдік конференцияларға бара алады, ғылыми жарияланымдарды оқиды, оталар жазбаларын қарап, хирургиядағы жаңа тәсілдермен танысады.
Біздің бөлімше және жалпы клиника әртүрлі елдердің ірі клиникалары дәрігерлерімен кәсіби байланыстарды қолдайды — мысалы, Қытай, Ресей, Корея, Үндістан. Үнемі тәжірибе және ақпарат алмасып отырамыз. Мұндай ынтымаққа ашықпыз және кәсіби даму үшін барлық мүмкіндікті пайдалануға тырысамыз.
Біздің тағы бір күшті жақ — команданың ішкі мамандануы. Бір хирург бәрімен бірдей айналысады деген болмайды. Әр дәрігер өз бағытымен жұмыс істейді: қантамыр хирургтері — қантамыр хирургиясымен, маммологтар — сүт безі ауруларымен және т.б.
Сондықтан былай дер едім: бізде мықты мамандар көп, әрқайсысы — жұлдыз, бірақ ең бастысы — олар бір команда болып жұмыс істейді.
Ауыр қатар жүретін ауруларда хирургиялық ем кейде бір ғана мамандықпен шектелмейді. Отаға дейін пациенттің жай-күйі мен ауру ерекшеліктеріне байланысты кардиолог, аритмолог, гематолог, анестезиолог немесе басқа дәрігердің қатысуы қажет болуы мүмкін.
Астанадағы ҰҒМО-да әртүрлі профильдегі мамандар бір медициналық орталық аясында жұмыс істейді және науқасты оталарға дайындауға, ем тактикасын таңдауға бірлесе қатыса алады.
– Ануар Маратович, күрделі хирургиялық пациенттер үшін көпсалалы медициналық орталықта әртүрлі профильдегі мамандарды қоса алу қаншалықты маңызды?
– Өз тәжірибемді мамандандырылған медицина ұйымында — онкоорталықта бастадым. Мұндай тар бейінді клиникалардың өз артықшылықтары бар: барлық жағдай мен мамандар онкологияны емдеуге шоғырланған. Бірақ ауыр науқаста онкологиялық аурудан бөлек, елеулі қатар жүретін патология болғанда мәселе туындайды. Жеке онкоорталық жағдайында ондай науқасты толыққанды емдеу қиынға соғады.
Мысалы, жуырда біздің бөлімшеге асқазан ісігі бар 84 жастағы науқас түсті. Анамнезінде жүрекке жасалған оталар, стент қою, қан жүйесі жағынан мәселелер, тромбоциттер деңгейінің төмендігі болған. Тексеру барысында қосымша пульстің айқын төмендеуі анықталды.
Консилиум өткізіліп, кезең-кезеңімен әрекет ету туралы шешім қабылданды. Алдымен аритмологтар уақытша кардиостимулятор орнатып, қажетті жүрек ырғағын қойды. Содан кейін гематологтар мен анестезиологтардың бақылауымен біз науқасты отаға алдық. Абырой болғанда, ол араласуды сәтті көтерді.
– Сіздерге мұндай күрделі патологиялары бар науқастар жиі келе ме?
– Бізде кардиохирургтармен бірлесіп 31 ота жасау тәжірибесі бар. Бұл — жүрек аурулары да, онкологиялық дерт те қатар жүрген науқастар. Мысалы, адамға аортакоронарлық шунттау немесе жүрек қақпақшаларына ота қажет, бірақ сонымен қатар ісік те анықталады. Керісінше де болады: онкологиялық диагнозбен келген науқаста тексеру барысында жүрек патологиясы анықталып, ол да хирургиялық емді талап етеді.
Мұндай науқастар үшін жағдай ерекше күрделі. Онкоорталықта ауыр кардиалды патология отаның өтуіне кедергі болуы мүмкін, ал кардиохирургиялық орталықта — онкологиялық ауру кедергі. Сондықтан бірден екі мәселені ескере отырып, емдеуді жүргізудің мүмкіндігін іздеуге тура келеді.
Көпсалалы орталық жағдайында біз мұндай араласуларды бірлесіп орындай аламыз: екі ота бір мезетте, бір наркозбен жасалады.
Кез келген науқас ота алдында қорқады, толқиды. Мен әрдайым біздің орталықтың артықшылығын айтамын: бізде қажет мамандардың көбісі бар. Нейрохирургтер, аритмологтар, кардиологтар, кардиохирургтер, негізгі терапевтік бағыттардың мамандары бар.
Сондықтан науқас бір жерде-ақ кешенді көмек ала алады. Егер отаға дайындық кезінде немесе оның барысында басқа маманды қосу қажет болса, біз мұны іс жүзінде бірден жасай аламыз.
Команданың жұмысының ең айқын мысалдарының бірі — науқасқа бұған дейін хирургиялық емдеуден бас тартылған жағдай. Мұндайда шешім техникалық күрделілікті ғана емес, барлық қауіптерді бағалағаннан кейін қабылданады.
Ануар Маратович бүйрек ісігі ірі тамырларға таралып, жүрекке жеткен пациент туралы айтып берді.
– Сіз орындай алған ең күрделі жағдай туралы айтып бересіз бе?
– Екі жыл бұрын бізге бүйрек ісігі бар науқас түсті. Ісік ірі болған, бүйрек венасына, одан төменгі қуыс венаға таралып, жүрекке дейін жеткен. Мұндай ісіктің таралуы бүйрек ісіктерінде кездесуі мүмкін.
Бізге жүгінгенге дейін науқасқа үш ауруханада отаны жүргізуден бас тартылған. Біз Қытайдағы ірі университет клиникасымен телекөпір өткіздік — олар да отаны аса тәуекелді деп бағалап, бас тартуды ұсынды. Сондықтан біз де пациентке жоғары қауіптерді түсіндіріп, бастапқыда отадан бас тартуға тура келді.
Алайда кейін науқас өзі қайта жүгінді. Ол барлық қауіптерді түсінді және басқа емдеу баламалары дерлік қалмағандықтан, отаны жасауды өтінді.
Нәтижесінде біз кардиохирургтармен бірлесіп шамамен 10 сағатқа созылған отаны орындадық. Бүйректегі ісікті және жүрек аймағындағы оның таралуын алып тастадық. Қазір екі жыл өтті. Науқас біздің мамандардың бақылауында мерзімді тексеріліп, қалыпты өмір сүруде.
Осыдан кейін біз тағы бір ұқсас отаны жасадық. Іс жүзінде бізде бұған дейін хирургиялық емдеуден бас тартылған аса күрделі ісік үрдістері бар екі науқасты емдеу тәжірибесі бар.
Әрине, мұндай оталарды кез келген хирургиялық бөлімшеде жасау мүмкін емес. Бірақ пациенттер де, дәрігерлер де Қазақстанда осындай күрделі араласулар жасалатынын білуі тиіс.
– Неліктен кейбіреулер Қазақстанда оталарға келісе бермейді деп ойлайсыз?
– Өкінішке қарай, қоғамның бір бөлігінде медицина қызмет көрсету саласы ғана деген түсінік қалыптасқан. Және біздің медицина шетелдікінен төмен деген пікір бар. Сондықтан кейбір науқастар басқа елдерге кетуді қалайды. Бірақ кері үрдіс те бар: бізге өзге елдерден келіп емделетін науқастар бар. Қазақстанда медициналық туризм біртіндеп дамып келеді, бірақ бұл туралы әлі кеңінен айтылмайды.
Біз күрделі оталардың сәтті нәтижелерін көрсетіп, конференциялар өткізіп, тәжірибемізбен әріптестермен бөлісуге тырысамыз. Мысалы, жүрек-қантамыр және онкологиялық патологиясы қатар жүрген сол 31 науқасқа қатысты бесжылдық өмір сүру 87% болды.
Біздің үшін бұл ең алдымен, өте күрделі қосарланған диагноздары бар науқастардың да кейбір жағдайларда хирургиялық ем алып, одан кейінгі өмірін жалғастыру мүмкіндігі барын білдіреді.
Аз инвазивті хирургия — бұл үлкен тілік жасамай, шағын тілік немесе тесу арқылы орындалатын оталар. Пациент үшін бұл, әдетте, араласудың жарақаттылығының аз болуы, қалпына келудің жылдамырақ өтуі және отадан кейінгі іздердің көзге аз түсуі дегенді білдіреді.
ҰҒМО-ның жалпы және торакалды хирургия бөлімшесінде оталардың 80%-дан астамы эндоскопиялық тәсілмен жасалады.
Дегенмен аз инвазивті әдіс барлық жағдайда бірдей жарамайды. Таңдау ауруға, оның ерекшеліктеріне және науқастың жағдайына байланысты. Бөлімшеде қандай заманауи технологиялар қолданылатыны және дәрігерлер емдеудің оңтайлы тәсілін қалай анықтайтыны туралы — келесі сұрақ.
– Ануар Маратович, бөлімшеде бүгінде қандай заманауи технологиялар мен аз инвазивті әдістер қолданылады?
– Қазіргі хирургиядағы негізгі үрдіс — аз инвазивті араласуларға көшу. Біздің жалпы және торакалды хирургия бөлімшесінде лапароскопиялық және торакоскопиялық оталар жасалады — яғни шағын тіліктер арқылы орындалатын араласулар.
Әлемде хирургия біртіндеп дамудың келесі кезеңіне — роботтандырылған хирургияға өтуде. Өкінішке қарай, Қазақстанда мұндай технологиялар әзірге толыққанды клиникалық форматта ресми енгізілмеген: тек демонстрациялық нұсқалар бар.
Ал эндовидеохирургия бізде толық көлемде ұсынылған. Мысалы, ұйқыбездің бас аймағы ісіктерінде жасалатын күрделі ота — панкреатодуоденальды резекцияны біз эндоскопиялық түрде орындаймыз. Бұл техникалық тұрғыдан ең күрделі оталардың бірі: оның барысында бірнеше ағза немесе олардың бөліктері алынып, одан кейін асқорыту жолының қалыпты жұмысы қалпына келтіріледі.
Біздің бөлімшеде барлық оталардың 80%-дан астамы эндоскопиялық әдіспен орындалады.
Онкологияда да ісіктерді емдеудің аз инвазивті әдістерін қолданамыз. Тамырішілік қолжетім арқылы, жағдайға байланысты, не ісіктің қанмен қамтамасыз етілуін азайтамыз, не дәрілік препаратты тікелей соған жеткіземіз. Сондай-ақ ісікке жергілікті әсер ету әдістері — мысалы, жоғары температура әсерінен ісік тінін бұзатын радиожиілікті абляция қолданылады.
Қантамыр хирургиясында да аз инвазивті әдістер кеңінен енгізілген. Мысалы, асқынбаған варикоз ауруын радиожиілікті абляциямен емдеуге болады: зақымданған вена жабылып, біртіндеп қанайналымнан шығарылады.
Ангиохирургияда артерия тарылғанда алдымен контрастты зерттеу арқылы тарылу ошақтары анықталады. Одан әрі көрсетілімдерге қарай тамыр саңылауын қалпына келтіру үшін баллондық ангиопластика жасап, стент қоюға болады.
Біздің барлық хирургиямыз жоспарлы, жедел емес, сондықтан науқасты мұқият тексеріп, оны аз инвазивті араласуға дайындауға мүмкіндігіміз бар.
– Аз инвазивті араласумен шектелу мүмкін болмаған жағдайлар бола ма?
– Әрине, кейде ашық оталарға жүгінуге тура келеді. Мысалы, науқасқа бұрын ота жасалып, айқын жабысулар болса немесе белгілі бір отаны аз инвазивті қолжетім арқылы орындау мүмкін болмаса.
Мәселен, эхинококкоз сияқты кейбір паразитарлық ауруларда хирургиялық ем ашық қолжетімді талап етуі мүмкін. Онкологияда да үлкен немесе анатомиялық тұрғыдан күрделі ісіктер болады, оларды қауіпсіз түрде тек толыққанды хирургиялық қолжетім арқылы ғана алып тастауға болады.
Сондықтан біз әрдайым әдісті нақты жағдай мен науқастың жай-күйіне қарай таңдаймыз. Аз инвазивті хирургия — мақсат емес, мүмкін болса, қажетті араласуды ең аз жарақатпен орындауға мүмкіндік беретін құрал.
Бөлімшенің кеңеюі — бұл тек төсек-орын санын арттыру емес, сонымен бірге көбірек науқас қабылдап, көбірек ота жасау мүмкіндігі. Өткен жылы Астанадағы ҰҒМО-ның жалпы және торакалды хирургия бөлімшесі 28-ден 60 төсекке дейін ұлғайды, ал хирургиялық көмек көлемі едәуір артты.
– Ануар Маратович, бөлімше кеңейгеннен кейін хирургиялық көмектің көлемі қалай өзгерді?
– Өткен жылға дейін бөлімшемізде 28 төсек болды, жылына шамамен 1100–1200 ота жасайтынбыз. Қазір бөлімше 60 төсекке дейін кеңейді, және биылғы жылдың алғашқы алты айында ғана біз шамамен 1100 хирургиялық араласу жүргіздік. Жыл соңына қарай 2000 отаға жуық көрсеткішке шығуды жоспарлап отырмыз.
Хирургиялық белсенділік деген көрсеткіш бар. Бұл — госпитализацияланған науқастардың жалпы санынан ота жасалғандардың үлесі.
Біздің бөлімшенің хирургиялық белсенділігі 98%. Яғни госпитализацияланған науқастардың дерлік барлығына жоспарлы хирургиялық ем жүргізіледі. Қалған 2% — келісімшарт негізінде түсетіндер, толық қалпына келгенше бөлімшеде қалуды жөн көретін отадан кейінгі науқастар, сондай-ақ чекаптан өтетін, қосымша тексеру немесе отаға дайындық жасайтын пациенттер.
Біз барған сайын таныла түстік, пациенттердің біздің мүмкіндіктеріміз туралы хабардарлығы артып келеді.
Әрине, ұсыныстардың да маңызы зор. Бізде емделген науқастар бөлімшенің қызметін таныстарына, туыстарына ұсынады. Бұл — пациент сенімінің маңызды көрсеткіші.
Егер науқасқа жоспарлы хирургиялық ем қажет болса, алдын ала қажетті тексерулерден өтіп, әрі қарайғы тактиканы анықтау маңызды. ҰҒМО-да жүгінудің бірнеше жолы қарастырылған — госпитализация порталы арқылы немесе келісімшарт негізінде. Сондай-ақ хирургтан алдын ала кеңес алу мүмкіндігі бар.
– ҰҒМО-ның жалпы және торакалды хирургия бөлімшесіне жоспарлы емге қалай түсуге болады?
– Біздің бөлімше тек жоспарлы хирургиямен айналысады — жедел оталар жасамаймыз. Жоспарлы хирургия — ауру дереу араласуды талап етпейді, бірақ емді ұзаққа қалдыру да қауіпсіз емес дегенді білдіреді. Бұған онкологиялық науқастар және жоспарлы отаны қажет ететін өзге аурулары бар пациенттер де кіреді.
Госпитализацияның негізгі жолы — портал арқылы. Егер пациент басқа қалада болса, оның емханасы тексеру нәтижелерімен, талдаулармен және қажетті құжаттармен бірге өтінім жібереді. Біз осы құжаттарды қарап, госпитализация туралы шешім қабылдаймыз.
Сондай-ақ келісімшарт негізінде. Бұл жағдайда пациент шарт жасасып, төлем жасайды және госпитализация порталы арқылы әдеттегі күтуді өткізбей-ақ, біздің орталықта қажетті тексерулер мен кеңестерден өте алады.
– Алдымен бөлімше хирургіне кеңеске келу мүмкін бе?
– Иә, пациент алдымен біздің бөлімшенің дәрігеріне тікелей қабылдауға келе алады. Дәрігер науқасты қарап, тексеру нәтижелерін зерттеп, ұсынымдар береді. Осыдан кейін пациент кеңестік қорытынды алады және сонымен тұрғылықты жеріндегі емханаға жүгініп, портал арқылы госпитализацияға өтінім ресімдейді.
Ұлттық ғылыми медициналық орталықта амбулаторлық-кеңестік орталық бар, онда біздің бөлімшенің хирург-дәрігерлері қабылдайды. Қабылдау ақылы. Пациент алдын ала белгілі бір уақытқа жазылып, дәл сол уақытта, жалпы кезексіз келе алады. Қажет болған жағдайда кейбір тексерулер осы жерде, орталықта өтеді.
Бұл ыңғайлы, әсіресе пациент алдымен хирургтің кеңесін алып, әрі қарайғы ем тактикасын анықтағысы келсе.
Хирургияда уақыттың маңызы өте зор болуы мүмкін. Кейбір аурулар ұзақ уақыт айқын симптом бермейді, ал адам көмекке ауру үдеп кеткенде ғана жүгінеді. Сондықтан профилактика, өз денсаулығына ұқыпты қарау және дер кезінде дәрігерге қаралу үлкен рөл атқарады.
– Ануар Маратович, дәрігер ретінде пациенттерге не айтқыңыз келеді? Уақытты өткізіп алмау үшін нені ерекше ескерген жөн?
– Өмірде көп нәрсені түзетуге немесе қалпына келтіруге болады. Бірақ жоғалтқан уақытты қайтара алмаймыз. Әсіресе әңгіме денсаулық туралы болса. Сондықтан менің басты кеңесім — ауырғанша күтпеңіз.
Көлік иелері өз машинасының жағдайына қарайды: майын, бөлшектерін уақтылы ауыстырады, техникалық қызмет көрсетуден өткізеді. Неге өз денсаулығымызға да дәл солай мұқият қарай алмаймыз? Бірдеңе болады деп күтудің қажеті жоқ. Жасыңызға және денсаулық жағдайыңызға сәйкес ұсынылған профилактикалық қараулар мен тексерулерден дер кезінде өту маңызды.
Ұзақ уақыт бойы дерлік симптомсыз өтетін аурулар бар. Сондықтан адам өзін қалыпты сезінгенімен, патологиялық үдеріс әлдеқашан дамып жатады. Дәл осы үшін чекаптар мен скринингтер бар — ауруларды және ісік алды жағдайларды уақытында емдеуге болатын кезеңдерде анықтау үшін.
Және пациенттерге бір маңызды кеңес айтқым келеді. Егер сізге бірдеңе түсініксіз болса, диагнозды немесе неге дәрігер дәл осындай ем ұсынатынын толық ұқпасаңыз — қайта сұраудан қорықпаңыз. Дәрігерден жағдайды тағы бір рет түсіндіріп беруін өтініңіз. Бұл түсінбей кетіп, бірден маман туралы қорытынды жасағаннан әлдеқайда жақсы.
Егер отаның қажеттілігіне қатысты күмәніңіз болса, екінші пікір алыңыз. Басқа хирургке барып, жағдайыңызды айтып беріңіз, тексеру нәтижелерін көрсетіңіз. Бірнеше тәуелсіз маман бір шешімге келсе, оны ескеруге тұрарлық маңызды дәйек.
Кейде адам өзіне ұнайтын жауапты естігенше дәрігерден дәрігерге бара береді. Мұндайда ең қымбат — уақыт жоғалуы мүмкін. Мен дерлік әр апта сайын кезінде отадан бас тартқан немесе емді кейінге қалдырған, ал кейін ауруы асқынып қайтып келген жағдайларға тап боламын.
Сондықтан сіздерге өздеріңізге қарастырылған скринингтік тексерулерден өтуге шақырамын. Егер профосмотрдан немесе диспансеризациядан өту мүмкіндігі болса, пайдаланыңыз. Тіпті еңбек демалысында бірнеше күнді денсаулығыңызға арнауға болады.
Өзім де солай жасаймын: демалыс кезінде жасым мен денсаулық жағдайыма сәйкес өтуім тиіс тексерулерден өтемін. Өйткені денсаулық — тек жеке жауапкершілік емес. Әрқайсымыздың отбасымыз, жақындарымыз, жұмысымыз, міндеттемелеріміз бар. Біз өзімізге қаншалықты жақсы күтім жасасақ, бізге тәуелді жандардың қасында соншалықты ұзақ боламыз.
Ең қымбатымыз — денсаулық.
✅ Мекенжай: Астана қ., Абылай хан даңғылы, 42
✅ Қоңырау орталығы / жазылу: +7 (7172) 57-74-40, +7 708 987 74 40
✅ ҰҒМО-ның E-mail-ы: national_clinic@nnmc.kz
✅ Сайт: https://www.nnmc.kz
✅ Инстаграм: https://www.instagram.com/nnmc.kz
