Менопауза қарапайым тілмен: кезеңдері, белгілері және кеңестер

Бір сәтте әйел адам әдеттегі өмір ырғағының өзгеріп жатқанын байқай бастайды. Ұйқысы мазасыз болып кетеді, көңіл-күйі себепсіз құбылады, түнде кенеттен ыстықтап, бөлмеде жылу қосылғандай әсер болады. Кейбіреулер мұны шаршау, күйзеліс, жұмыс, балалардың жасы немесе қызметтегі қиындықтармен байланыстырады.

Ал кейін етеккір циклі де «бұзыла» бастайды: кешігулер, тұрақсыздық, тым көп немесе керісінше аз келуі. Сол кезде «Бұл енді сол ма?» деген сұрақ туындайды.

Менопауза – көпшілік естігенімен, ашық әрі сабырлы талқылана бермейтін тақырып. Оның айналасында алаңдаушылық пен түрлі мифтер көп. Кейде бұл жастықтың, энергияның, тартымдылықтың соңы сияқты көрінеді. Бірақ шын мәнінде бұл – әрбір әйел өтетін өмірдің табиғи кезеңі. Ендеше, менопауза деген не, неге болады және осы кезеңде өзіңізді қалай жақсы сезінуге болады – соны қарастырайық.

Менопауза деген не қарапайым тілмен

Менопауза – әйелде қатарынан 12 ай бойы етеккірдің болмауы. Бұл – репродуктивті кезеңнің аяқталғанын білдіретін өмір кезеңі. Менопаузадан кейін жүкті болу мүмкін емес. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне сәйкес, бұл кезең әдетте 45–55 жас аралығында басталады, бірақ әр әйелде әртүрлі болуы мүмкін.

Бұл – қартаюдың табиғи бөлігі. Маңыздысы: менопауза – ауру емес, физиологиялық кезең.

Қандай белгілер пайда болуы мүмкін

Ағза гормондық өзгерістерге әртүрлі жауап береді. Кейбір әйелдерде белгілер айқын байқалса, енді бірінде өте жеңіл өтеді.

Менопаузаның ең жиі кездесетін белгілері:

• етеккірдің тұрақсыздығы;

• ыстық басу;

• түнгі тершеңдік;

• қынаптың құрғауы;

• жиі зәр шығару;

• ұйқысыздық;

• ашуланшақтық;

• көңіл-күйдің құбылуы;

• терінің құрғауы;

• зейіннің төмендеуі.

Кейбір әйелдер сондай-ақ мыналарды байқайды:

• жүрек қағысының жиілеуі және мазасыздық;

• бас ауруы;

• буындардың ауыруы;

• салмақ қосу;

• шаштың жұқаруы;

• либидоның төмендеуі.

Кейде «бас тұманданып қалғандай» сезім пайда болады – зейінді шоғырландыру немесе қарапайым нәрселерді еске түсіру қиындайды. Бұл қорқынышты болуы мүмкін, бірақ көбінесе уақытша құбылыс.

Бұл өзгерістер неге пайда болады

Аналық бездер біртіндеп репродуктивті гормондарды – эстроген мен прогестеронды – аз өндіре бастайды. Дәл осы гормондардың төмендеуіне байланысты ағзада түрлі өзгерістер болады. Эстроген тек репродуктивті жүйеге ғана әсер етпейді, ол:

• сүйек тығыздығын сақтауға;

• холестерин деңгейін реттеуге;

• терінің жағдайын қолдауға;

• қан тамырларының жұмысына;

• эмоциялық тұрақтылыққа қатысады.

Оның деңгейі азайғанда, ағза қайта бейімделеді. Бұл бейімделу кейде жағымсыз белгілермен қатар жүруі мүмкін.

Менопаузаның үш кезеңі

Бұл процесс бір күнде болмайды. Ол біртіндеп дамып, үш кезеңнен өтеді. Белгілер менопауза басталардан бірнеше жыл бұрын-ақ пайда болуы мүмкін. Орта есеппен жағымсыз белгілер шамамен 7 жылға созылады, бірақ кейбір әйелдерде 10 жылға дейін жалғасуы мүмкін.

1. Перименопауза

Бұл – өтпелі кезең. Ол менопаузаға дейін 8–10 жыл бұрын, көбіне 40–45 жаста басталады.

Бұл кезде:

• етеккір циклі тұрақсыз болады;

• ыстық басу пайда болады;

• көңіл-күй өзгеруі мүмкін;

• ұйқы нашарлайды.

Кейбір әйелдер бұл кезеңді байқамай өтсе, енді біреулерде белгілер айқын көрінеді.

2. Менопауза

Бұл – нақты кезең, яғни 12 ай бойы етеккірдің болмауы.

Осы уақытта:

• аналық бездер ұрықтануға арналған жұмыртқа жасушаларын бөлуді тоқтатады;

• эстроген деңгейі айтарлықтай төмендейді.

3. Постменопауза

Бұл – менопаузадан кейінгі кезең. Ол өмірдің қалған бөлігін қамтиды. Көп әйелдерде белгілер біртіндеп азаяды. Бірақ дәл осы кезеңде эстрогеннің төмендеуіне байланысты мынадай қауіптер артады:

• Остеопороз (сүйектердің тығыздығы азайып, сынғыш болады. Дәрігер сүйек тығыздығын бағалау үшін денситометрия ұсынуы мүмкін);

• Жүрек-қан тамырлары аурулары (қан қысымының, холестериннің жоғарылау қаупі және басқа факторлар артады).

Сондықтан бұл кезеңде тұрақты медициналық тексерулерден өту әсіресе маңызды.

Ерте және мерзімінен бұрын менопауза

Менопаузаның орташа жасы белгілі болғанымен, кейбір әйелдер оның әртүрлі себептерге байланысты ертерек басталуынан алаңдайды. Егер менопауза:

• 45 жасқа дейін басталса – бұл ерте менопауза;

• 40 жасқа дейін басталса – мерзімінен бұрын менопауза деп аталады.

Мұндай жағдайларда міндетті түрде дәрігерге қаралу қажет, өйткені эстроген деңгейінің ерте төмендеуі денсаулыққа қауіптерді арттырады. Мерзімінен бұрын менопауза хромосомалық ауытқулармен, аутоиммундық бұзылыстармен және басқа факторлармен байланысты болуы мүмкін. Сондай-ақ ол хирургиялық араласулардан (аналық бездерді алып тастау), сәулелік немесе химиотерапиядан кейін де пайда болуы ықтимал.

Менопауза қалай анықталады

Негізгі белгісі – қатарынан 12 ай бойы етеккірдің болмауы. Кей жағдайларда, егер күмән туындаса немесе басқа ауруларға күдік болса, дәрігер гормондарға қан талдауын тағайындауы мүмкін.

Менопауза белгілерін емдеу тәсілдері Емдеу барлық жағдайда қажет емес. Ол симптомдар өмір сапасын айтарлықтай төмендеткен кезде ғана тағайындалады.

1. Гормондық терапия

Эстроген жетіспеушілігін толықтыруға көмектеседі. Ол мына түрде болуы мүмкін:

• таблеткалар;

• пластырьлар;

• гельдер;

• кремдер;

• вагиналды құралдар.

Гормондық терапия ыстық басуды азайтады, ұйқыны жақсартады және остеопороз қаупін төмендетеді. Бірақ оның қарсы көрсетілімдері бар, сондықтан шешім дәрігермен бірге қабылданады.

2. Гормонсыз әдістер

Гормондар қарсы көрсетілген жағдайда қолданылады. Мүмкін нұсқалар:

• антидепрессанттар (көңіл-күй қатты өзгергенде);

• ыстық басуға қарсы препараттар;

• құрғақтық кезінде кремдер мен майлағыштар;

• когнитивті-мінез-құлық терапиясы;

• гипнотерапия.

3. Өмір салтын өзгерту

Жағдайыңызды жақсартқыңыз келсе, өмір салтыңызға назар аударыңыз. Зиянды әдеттерден бас тартып, пайдалысын енгізу маңызды. Кейде қарапайым қадамдардың өзі жақсы нәтиже береді:

• кофеин мен ащы тағамды азайту;

• қызып кетуден сақтану;

• салмақты қалыпты деңгейде ұстау;

• тұрақты түрде дене белсенділігімен айналысу;

• босаңсу тәсілдерін қолдану.

Йога, жүзу, серуендеу – мұның бәрі тек денеге ғана емес, көңіл-күйге де пайдалы.

Менопауза жеке өмірге қалай әсер етеді

Либидо өзгеруі мүмкін, жыныстық қатынас кезінде жайсыздық, құрғақтық, тіпті ауырсыну пайда болуы ықтимал. Бірақ бұл жыныстық өмір аяқталады дегенді білдірмейді. Керісінше, кейбір әйелдер өздерін еркінірек сезіне бастайды – жүктіліктен қорқу жойылады.

Эмоциялық жағы

Менопауза – тек гормондық өзгерістер ғана емес, сонымен қатар психологиялық кезең. Бұл уақытта мыналар байқалуы мүмкін:

• мазасыздық;

• ашуланшақтық;

• мотивацияның төмендеуі;

• жастықтың өткенін сезіну.

Отбасының қолдауы, құрбылармен қарым-қатынас, арнайы топтар немесе маман кеңесі бұл кезеңді жеңілірек өткеруге көмектеседі.

Қашан дәрігерге қаралу керек

Міндетті түрде дәрігер кеңесін алу қажет, егер:

• белгілер күнделікті өмірге кедергі келтірсе;

• қан кету тым көп болса;

• цикл күрт өзгерсе;

• менопаузадан кейін қан кету пайда болса.

Маманға жазылу үшін TopDoc дәрігерлерді іздеу сервисін пайдалануға болады.

Есте сақтайтын ең маңыздысы

Менопауза – белсенді өмірдің соңы емес. Бұл – жаңа кезең. Иә, ағза өзгереді. Иә, кейде оңай емес. Бірақ бүгінде симптомдарды жеңілдетіп, өмір сапасын сақтауға көмектесетін көптеген тәсілдер бар. Ең бастысы – үндемей төзбей, «бәрінде осылай» деп ойламау.

Әр әйел бұл кезеңді өзінше өткереді. Дәрігердің қолдауы, өзіңізге мұқият қарау және өмір салтындағы шағын өзгерістер бұл кезеңді сабырлы әрі лайықты өткізуге көмектеседі.